مجاهد313 // جانم فدای رسول الله صل الله علیه و آله
پای درس اخلاق رهبر انقلاب
خوف از ریا باعث بی عملی نشود.
فی الکافی عن الباقر علیه السلام: الإبقاء علی العَمَل أشدّ مِنَ العَمَل. قیل: وَ ما الإبقاء علی العَمل؟
 
قال: یَصِلُ الرَّجل بصِلَةٍ و یَنفِقُ نَفَقَةً، لله وحدَهُ لا شریکَ لَهُ، فَکَتَبَ له سِرّاً. ثُمَّ یذکرها فتُمحی، فکتب له عَلانِیَةً. ثمّ یذکرها فتمحی فکتب له ریائاً. (1)
 
نگهداشتن عمل نیک سخت‏تر از انجام دادن عمل نیک است، انسان وقتی عمل نیک را انجام می‏دهد، یک اراده‏ی دفعی‏ای عامل انجام این عمل می‏شود. تصمیم می‏گیرد این صدقه را بدهد، این نماز را بخواند، این ذکر را بگوید، لکن نگهداشتن این ذخیره احتیاج به یک اراده‏ی طولانی مدت دارد. این محفوظ نگهداشتن، کار سخت‏تری است از اینکه انسان از اول آن را کسب بکند.
 
«ادامه مطلب را حتماً بخوانید»

سؤال کردند که نگهداشتن کار نیک چگونه است؟ حضرت می‏فرمایند: مثل صله رحم، صله صدیق، این ارتباط‏های لازمی که در روابط خانوادگی و روابط اجتماعی لازم است، این یک کار نیک است. یا یک انفاقی را انجام می‌دهد، صدقه‏ای را ادا می‏کند، قصدش هم فقط قصد خدایی است. هیچ نیت ریایی و مردمی ندارد، از اول عمل را پاکیزه انجام می‏دهد. در نامه‏ی عمل او این کار نیک، کار نیک پنهانی نوشته می‏شود. که البته کار نیک پنهانی ثواب بالاتری دارد. بعد می‏نشیند اینجا آنجا می‏گوید بله، ما این کار نیک را انجام دادیم، این صله رحم را کردیم، این نماز را خواندیم مثلاً. وقتی که ذکر کرد، از نامه عمل او این کار نیک پنهانی محو می شود، نوشته می‏شود به عنوان یک کار آشکار. کار آشکار هم حسنه است، ثواب دارد، اما به قدر ثواب کار پنهان نیست. از آن درجه بالا پاک می‏شود، در درجه پایین‏تری نوشته می‏شود.
 
باز دوباره دست بر نمی‏دارد. اینجا می‏نشیند می‏گوید. «یذکرها» معنایش این است که نه یک‏بار، همین طور تکرار می‏کند، اینجا و آنجا نقل می‏کند ما این کار را کردیم، این کار را کردیم! وقتی تکرار شد این کار نیک از صفحه عمل او پاک می‏شود و به عنوان یک عمل ریایی نوشته می‏شود! یعنی بی‏فایده، پوچ، عمل را نتوانستیم نگهداریم! کار خوب را انجام دادیم، اما این قدر اینجا، آنجا گفتیم، گفتیم، گفتیم، تا این عمل نیک ما تبدیل شد به لاعمل، تبدیل شد به کار ریایی که هیچ ارزشی پیش خدای متعال ندارد!
 
من اینجا دو حاشیه بزنم: 
 
یک حاشیه این است که خوف ریا مانع از عمل نشود. این هم یکی از وساوس شیطان است. گاهی می گویند: آقا! شما چرا مثلاً فلان عمل نیک را انجام نمی دهید؟ می گوید می ترسم ریا بشود. حتی بعضی ها نماز نمی خوانند (نماز واجب را) می گوییم چرا نماز نمی خوانید؟ می گوید آقا من می ترسم ریا بشود. ریا شدن بدتر از ترک نماز که نیست! این وسوسه شیطان است. پس خوف ریا مانع نشود از اینکه انسان عمل خوب را انجام بدهد.
 
مشرّف می‏شوید حرم مطهر، می‏روید در یک مسجد، حالت ذکر و خشوعی دارید، گریه‏تان می‏آید، می‏خواهد اشکتان جاری بشود، خودتان را نگه دارید بگویید نه، می‏ترسم ریا بشود! نه آقا! گریه کن، توسل کن، توجّه کن. ریا اینجا معنا ندارد. برای خدا انجام بده. پس خوف ریا به صورت وسوسه‏ی شیطان در دل انسان اثر نگذارد که انسان آن عمل را ترک کند.
 
ملاحظه دوم این است که بعضی از کارها اهمیتش به ظهور و بروز است. گاهی اوقات شما یک کاری را انجام می‏دهید برای اینکه دیگران یاد بگیرند، عیبی ندارد. این کار را علنی انجام بدهید. مرحوم استاد ما آقا سیدهاشم قزوینی، در درس برای طلبه‏ها مثال می‌زدند، ایشان می‏گفتند: گاهی اوقات بعضی کارها را بکنید برای این‏که مردم ببینند. ایشان می‏فرمود: شعائرالله خصوصیتش همین است. برای این است که جلوی چشم‏ها باشد، دیده بشود. این نماز جماعت پرشکوه اگر چنان‏چه دیده بشود، در دوربین بیاید، در تلویزیون بیاید، همه‏ی مردم ببینند، این خیلی اهمیتش بیشتر است. بنابراین، بعضی از کارها را باید انجام داد، برای این‏که تعلیم دیگران باشد. برای این‏که بروز و ظهور شکوه آیین اسلام و اعمال اسلامی باشد. همین که این جوان‏ها ایّام اعتکاف در مساجد اعتکاف می‏کنند، این خیلی حادثه‏ی مهمّی است. هرچه بیشتر و پرشکوه‏تر باشد بهتر است. (2)
 
 
مقام معظم رهبری:« نگهداشتن عمل نیک سخت تر از انجام دادن عمل نیک است، انسان وقتی عمل نیک را انجام می‏دهد، یک اراده‏ی دفعی‏ای عامل انجام این عمل می‏شود. تصمیم می‏گیرد این صدقه را بدهد، این نماز را بخواند، این ذکر را بگوید، لکن نگهداشتن این ذخیره احتیاج به یک اراده‏ی طولانی مدت دارد. این محفوظ نگهداشتن، کار سخت تری است از این‏که انسان از اول آن را کسب بکند.»
 
ریا از جمله اموری است که پرهیز از آن به سادگی ممکن نیست و باید در این راه دقت عمل و تدبر نمود. علتش هم این است که عمل خالصانه و عمل ریاکارانه در ظاهر هیچ تفاوتی با هم ندارند و کاملاً مشابه یکدیگرند. تنها تفاوت در نیت و انگیزه‏هاست که این دو را از هم متمایز می‏کند. چنین نیست که انسان هر وقت دلش خواست، ریا کند و هر وقت نخواست، کارش خالص شود. بلکه شیطان ناخودآگاه و به تدریج در دل انسان اثر می‏گذارد و نیت را خراب می‏کند. توجه به این دو قید یعنی ناخودآگاه و تدریجی کلید بسیاری از مسایل است. ما گاهی گمان می‏کنیم که نیت ریا نداریم پس عملمان خالصانه است در حالی که معادله این‏گونه نیست.
 
1- نیت ریاکارانه مزوّرانه نتیجه‏ای جز عمل ریایی ندارد.
 
2- نیت غیر ریاکارانه دو نتیجه ممکن است در پی داشته باشد: یا عملمان خالصانه است یا ریایی.
 
پس در نگاه ابتدایی خواهیم توانست نیتمان را طوری اصلاح کنیم که از ابتدا با انگیزه ریا عملی را انجام ندهیم اما سالم نگاه داشتن عمل در هنگام انجام دادن و پس از آن (که در روایت فوق به آن اشاره گردید) نیازمند تلاش مضاعف و خودسازی است.
 
به گفته‏ی بزرگان اخلاق، ترس از ریا از نشانه‏های اخلاص است لذا محض ترسیدن از ریا ناپسند نیست ولی باید آن را کنترل کرد تا موجب جلوگیری از انجام عمل خیر نشود. مهم این است که رضای خدا را در اعمال مدنظر داشته باشیم و رفتارمان طبق خواست و فرمان الهی تنظیم گردد و در عین حال مراقب باشیم در حین عمل و بعد از آن نیت‏مان دستخوش وساوس شیطان نشود. اگر این‏گونه عمل نمودیم دیگر نباید ترسی به خود راه داد و با هدف رضای پروردگار اعمال خیر و نیک را به هر صورت که اقتضا می کرد، آشکارا و پنهانی انجام داد.
 
«پس خوف ریا مانع نشود از این‏که انسان عمل خوب را انجام بدهد. مشرّف می‏شوید حرم مطهر، می‏روید در یک مسجد، حالت ذکر و خشوعی دارید، گریه‏تان می‏آید، می‏خواهد اشکتان جاری بشود، خودتان را نگه دارید بگویید نه، می‏ترسم ریا بشود! نه آقا! گریه کن، توسل کن، توجّه کن. ریا اینجا معنا ندارد.»
 
به گفته‏ی بزرگان اخلاق، ترس از ریا از نشانه‏های اخلاص است لذا محض ترسیدن از ریا ناپسند نیست ولی باید آن را کنترل کرد تا موجب جلوگیری از انجام عمل خیر نشود. مهم این است که رضای خدا را در اعمال مدنظر داشته باشیم و رفتارمان طبق خواست و فرمان الهی تنظیم گردد و در عین حال مراقب باشیم در حین عمل و بعد از آن نیت‏مان دستخوش وساوس شیطان نشود.
 
دام های شیطان برای افراد گوناگون، متفاوت است. این‏گونه نیست که شیطان به همه بگوید این عمل نیک را انجام نده! بلکه برای هر کسی دام متناسب با او پهن می‏نماید. (3) برخی را با مال، گروهی را با مقام، دیگری را با شهوت و... و دام شیطان برای فرد مومن نیز متناسب با نوع تفکر و اعتقادات او است. برای شیطان مهم این است که به هدفش برسد که آن محروم کردن مومن از فیض و برکات عبادات و اعمال خیری است که بینی شیطان را به خاک می‏مالد. حال این محرومیت تحت هر عنوانی باشد او به مقصودش رسیده است. نباید ترس نابجا از ریا موجب شود شیطان در این میان به اهداف خود برسد: «پس خوف ریا به صورت وسوسه‏ی شیطان در دل انسان اثر نگذارد که انسان آن عمل را ترک کند.»
 
ملاحظه‏ی دومی که رهبر معظم انقلاب به آن اشاره نمودند اموری است که درست در نقطه‏ی مقابل موضوع بالا قرار دارد یعنی اموری که نه تنها باید از علنی کردن آن‏ها ابایی نداشته باشیم بلکه باید به انحاء گوناگون نسبت به ابراز و آشکار کردن آن امور اهتمام بورزیم.
 
عنوان «شعائر اللّه‌» چهار بار در قرآن کریم تکرار شده است‌، (4) در یک آیه به صورت کلی می‌فرماید: «ذَ َلِکَ وَ مَن یُعَظِّم‌ْ شَعائرَ اللَّه‌ِ فَإِنَّهَا مِن تَقْوَی الْقُلُوب‌ِ؛» (5) شعایر جمع شعیره به معنای علامت و نشانه است‌. شعائراللّه‌ یعنی نشانه‌های خدا که شامل سرفصل‌های آیین الهی‌، برنامه‌های کلی و آن‌چه در نخستین برخورد با این آیین چشم‌گیر است‌.
 
تمام آن‌چه در برنامه‌های دینی وارد شده و انسان را به یاد خدا و عظمت آیین او می‌اندازد، شعائر الهی است و بزرگ داشت آن‌، نشانة تقوای دل‌ها است‌. یکی از اشتباهاتی که بعضی متشرعه مرتکب می‏شوند مخلوط کردن دو دسته بالاست. یعنی برای شعائرالله هیچ وجه تمایزی قایل نمی‏شوند و ترجیح می‏دهند برای دوری از ریا همه اعمال در خفا باشد حال آن‏که بعضی اعمال خصوصیتش در ظهور و بروز است مانند راهپیمایی‏ها و برخی دیگر از اعمال با آشکار و علنی شدن منشأ خیرات دیگری خواهند شد مانند نماز جماعت و انفاق.
 
اصلاً اگر شعایر به خوبی در معرض دید و آگاهی همگان قرار گیرد اسلام هم به جهانیان شناسانده می‌شود و همین آشکار بودن برخی اعمال مثل مناسک حج موجب آگاهی پیروان سایر ادیان از آیین‏ها و مناسک اسلامی خواهد شد:
 
«بنابراین، بعضی از کارها را باید انجام داد، برای این‏که تعلیم دیگران باشد. برای این‏که بروز و ظهور شکوه آیین اسلام و اعمال اسلامی باشد.»
 
پس باید دقت داشته باشیم تا بین مسایلی که مطرح شد خلط مبحث صورت نگیرد. در حقیقت باید دو نوع دقت و تیزبینی در رفتارمان داشته باشیم. اول این‏که بدانیم کدام یک از اعمال جنبه‏ی آموزشی و یادگیری برای عموم دارد یا جزء شعائر است به این دلیل آن را آشکارا انجام دهیم. در غیر این صورت سایر اعمال بهتر است که پنهانی انجام شود چرا که مطابق روایت فوق عمل پنهانی از ارزش و اعتبار مضاعفی برخوردار است ضمن این‏که آشکار بودن عمل احتمال خدشه وارد آمدن به نیت خالصانه و رضای خدا را در پی دارد.
 
نکته‏ی دیگری که درباره اعمال دسته دوم (که پنهانی بودنشان رجحان دارد) باید مورد توجه قرار بگیرد این است که هرچند باید از ورود ریا به نیت این‏گونه اعمال خوف داشت و مراقبت نمود که اعمالمان با ریا به تباهی کشیده نشوند ولی خود این خوف اندازه و مرتبه‏ای دارد و نباید مانع انجام عمل شود. در واقع خوف ریا برای تطهیر نیت است نه منع از انجام عمل و خط مرز نیز اینجاست.(*)
 
ادامه دارد... 
پی نوشت‏ها:
 
1- کتاب الشافی، صفحه 577
 
2- بیانات فوق در ابتدای جلسه‏ی درس خارج فقه تاریخ 11/8/1388 بیان گردیدند.
 
3- یکی از شاگردان شیخ انصاری می‏گوید: در عالم رؤیا شیطان را دیدم طناب هایی دارد. از او پرسیدم این ها چیست؟ گفت: طناب هایی است که به گردن مردم می‏اندازم و به طرف خود می‏کشم. یک طناب کلفت و محکمی را دیدم که پاره شده است. علّت پاره شدن طناب را پرسیدم. شیطان گفت: طناب کلفتی به گردن شیخ انصاری انداختم، ولی شیخ او را پاره کرد. از خواب بیدار شدم. فردایش جهت تعبیر خواب خدمت شیخ رسیدم و خواب را تعریف نمودم. ایشان فرمود: شیطان راست گفت: دیروز قصد فریب مرا داشت. در خانه‏ی ما چیزی نبود. با خود فکر کردم، یک ریال از سهم امام زمان نزد من است ولی هنوز وقت مصرفش نرسیده است. آن را به عنوان قرض بر می‏دارم و بعد ادا می‏کنم. از منزل خارج شدم، در بین راه به خود گفتم از کجا معلوم که بتوانم قرضم را ادا کنم. با توجّه به نیاز مبرمی که داشتم، برگشتم و پول را جای خودش گذاشتم. (از کتاب روش‏های صحیح تربیت)
 
4- قرآن کریم برخی از مصادیق شعائر الهی را بیان کرده است‌: صفا، مروه‌، مناسک و برنامه‌های حج‌.
 
«إِن‌َّ الصَّفَا وَ الْمَرْوَة‌َ مِن شَعَآئرِ اللَّه‌...؛»(بقره‌،158)
 
«یَـَّاأَیُّهَا الَّذِین‌َ ءَامَنُواْ لاَ تُحِلُّواْ شَعَائرَ اللَّه‌...؛(مائده‌،2) ای کسانی که ایمان آورده‌اید، حرمت شعائر الهی را نگه دارید...»
 
«وَ الْبُدْن‌َ جَعَلْنَـَهَا لَکُم مِّن شَعَائرِ اللَّه‌ِ لَکُم‌ْ فِیهَا خَیْر...؛(حج‌،36) و شتران فربه را برای شما از (جمله) شعائر الهی قرار دادیم‌، در آن‌ها برای شما خیر است‌...» (ر.ک‌: تفسیر المیزان‌، ج 14)
 

5- سوره حج‌ آیه32: «این است (فرایض خدا) و هر کس شعائر خدا را بزرگ دارد در حقیقت‌، آن (حاکی) از پاکی دل‌ هاست‌.



...

نوشته شده در تاریخ یکشنبه 15 آبان 1390 توسط گمنام | نظرات ()
مرجع دریافت ابزار و قالب وبلاگ
.: Theme By Blog Skin :.
قالب وبلاگ
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات